I. TBMM Binası (Kurtuluş Savaşı Müzesi) Ankara'nın Simgeleri

BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BİNASININ TARİHÇESİ

Günümüzde Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak kullanılmakta olan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi Binası, 1916 yılında Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın emriyle İttihat ve Terakki Fırkasınca cemiyet binası olarak kullanılmak üzere inşa edilmeye başlanmıştır.

Binanın projesi Evkaf mimarı Salim Bey tarafından çizilmiş, projeyi mimar Hasip Bey yürütmüştür. İnşaat, sürmekte olan savaş ve yaşanan malzeme sıkıntısı nedeniyle yarım kalmış, mimar Hasip Bey Kurtuluş Savaşı sırasında şehit düşmüştür.

Millî Mücadele öncesinde, mütareke döneminde bir grup İngiliz ve Fransız askeri Ankara’da tren istasyonu ve Taş Han gibi binalara yerleştirilmişlerdir. Bu dönemde, henüz çatısının bir bölümü örtülmemiş olan bu bina küçük bir Fransız müfrezesi tarafından kısa bir süre kullanılmıştır. Fransız müfrezesi, 27 Aralık 1919’da Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara’ya gelmesi üzerine binayı boşaltarak kenti terk etmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin 23 Nisan 1920 tarihinde açılmasına karar verildiğinde, Ankara’da Meclisin toplanabilmesi için gerekli büyüklükte ve donanımda bir bina bulunmadığı görülmüştür. Bu şartlar altında, inşaatı yarım kalan İttihat ve Terakki Fırkası cemiyet binasının Meclis Binası olarak kullanılmasına karar verilmiş ve binanın tamamlanması görevi (sonradan 1. Dönem Bursa Mebusu olan) Necati Bey’e verilmiştir.

Ankara taşı olarak bilinen pembe-mor renkli yerel andezit taşıyla inşa edilen ve “Birinci Millî Mimarlık Dönemi Üslȗbu”nun Ankara’daki ilk örneklerinden olan bina, Ankaralıların evlerinden ve Ulucanlar’daki Numune Mektebinden (şimdiki Cumhuriyet İlköğretim Okulu) getirilen kiremitlerle, halkın büyük özverisi ile tamamlanmıştır.

23 Nisan 1920 ile 15 Ekim 1924 tarihleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak kullanılan bina, daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası Genel Merkezi olarak kullanılmış ve aynı dönemde kısa bir süreliğine Hukuk Mektebine de ev sahipliği yapmıştır.

1952 yılında Maarif Vekâletine (Millî Eğitim Bakanlığı) devredilmiş, 1957 yılında Bakanlık Komisyonunca alınan kararla müzeye dönüştürülmek üzere çalışmalara başlanmıştır. Bina 23 Nisan 1961 tarihinde “Büyük Millet Meclisi Müzesi” adıyla ziyarete açılmıştır. “Atatürk’ün Doğumunun 100. Yılını Kutlama Programı” çerçevesinde, Kültür Bakanlığı tarafından yapılan yenileme çalışmaları sonucu 23 Nisan 1981 tarihinde “Kurtuluş Savaşı Müzesi” adıyla yeniden ziyarete açılan müze, son olarak 5 Mayıs 2009 tarihinde, TBMM Başkanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında yapılan protokol çerçevesinde Türkiye Büyük Millet Meclisine devredilmiştir. Ardından 01.10.2018 tarihli bir protokol ile yeniden Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilmiş ve Cumhuriyet Müzesi Müdürlüğünün alt birimi olarak hizmet vermesine karar verilmiştir.

MECLİS’İN AÇILIŞI

23 Nisan 1920’de Ulus’taki binanın etrafında binlerce kişi Meclisin açılışını heyecanla beklemiştir. Hacı Bayram-ı Velȋ Camii’nde kılınan cuma namazını takiben coşkulu bir törenle açılan Meclis, 115 temsilci ile ilk toplantısını yapmıştır.

En yaşlı üye sıfatıyla geçici başkanlık görevini üstlenen Sinop Mebusu Şerif Bey’in açış konuşmasının ardından, Ankara Milletvekili Mustafa Kemal Paşa söz alarak Meclisin hangi üyelerden oluşacağına dair aşağıdaki açıklamayı yapmıştır: “Yüce Meclisiniz bildiğiniz gibi olağanüstü yetkilere sahip olarak yeniden seçilmiş saygıdeğer milletvekilleriyle, taarruz ve işgale uğramış saltanat merkezinden canlarını kurtararak buraya gelen saygıdeğer milletvekillerinden oluşmuştur.

Kaçıp gelebilecek milletvekilleriyle birlikte bir Yüce Meclisin meydana getirilmesi ancak yeni uygulanan seçim tarzıyla söz konusu olmuştur. Bu anda Meclisiniz yasal olarak toplanmış bulunmaktadır.” Meclisin 24 Nisan 1920 günü yapılan ikinci toplantısında Mustafa Kemal Paşa oy birliğiyle Meclis Başkanlığına seçilmiştir. Mustafa Kemal Paşa bu toplantıda uzun ve anlamlı bir konuşma yapmış; “Artık Yüce Meclisin üzerinde bir güç yoktur.” diyerek Meclisin önemini vurgulamıştır.

Kurtuluş Savaşı, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın başarılı yönetimi ve Birinci Büyük Millet Meclisinde alınan hayati ve doğru kararlar sonucunda zaferle sonuçlanmıştır. Ayrıca; 20 Ocak 1921’de Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Anayasası olan Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, 12 Mart 1921’de İstiklal Marşı ve 1 Kasım 1922’de Saltanatın kaldırılması bu Meclis tarafından kabul edilmiştir. Öte yandan 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Barış Antlaşması, 13 Ekim 1923’te Ankara’nın Başkent Oluşu ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanı kararları da bu Meclis çatısı altında alınmış;

Gazi Mustafa Kemal Paşa, yine bu Mecliste Cumhurbaşkanı seçilmiştir.

(Bu değerli yazı için Kurtuluş Savaşı Müzesi yönetimine şükranlarımızı sunuyoruz.)

I. TBMM Binası (Kurtuluş Savaşı Müzesi)
1 vote, 5.00 avg. rating (96% score)

Leave a Reply